"Сыбайлас жемқорлықтың көріністерін алдын алу мен жолын кесу"

Сыбайлас жемқорлық – кез келген мемлекеттің саяси, экономикалық және әлеуметтік дамуына елеулі қауіп төндіретін күрделі құбылыс. Ол мемлекеттік басқарудың тиімділігін төмендетіп, қоғамның билік институттарына деген сенімін әлсіретеді. Сондықтан сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оның көріністерінің жолын кесу мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады.

Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат арнайы заңнамалық және институционалдық шаралар арқылы жүзеге асырылады. Бұл бағыттағы негізгі мақсат – мемлекеттік басқарудың ашықтығын қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және қоғамда адалдық қағидаттарын қалыптастыру.

Сыбайлас жемқорлық – лауазымды тұлғалардың өз қызметтік өкілеттіктерін жеке пайда табу мақсатында заңсыз пайдалануы. Бұл құбылыс мемлекеттік қызмет саласында ғана емес, сонымен қатар жеке секторда да кездесуі мүмкін.

Сыбайлас жемқорлықтың негізгі көріністеріне мыналар жатады:

-пара алу және пара беру;

-қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалану;

-лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалану;

-мүдделер қақтығысы;

-мемлекеттік ресурстарды заңсыз пайдалану;

-мемлекеттік сатып алулардағы заңбұзушылықтар.

Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу – құқық бұзушылық орын алмай тұрып оның себептері мен жағдайларын жоюға бағытталған жүйелі шаралар кешені. Бұл шаралар мемлекеттік органдардың қызметін жетілдіруді, қоғамдық бақылауды күшейтуді және құқықтық мәдениетті арттыруды қамтиды.

Негізгі алдын алу шаралары:

-мемлекеттік қызметтің ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету;

-сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы жетілдіру;

-мемлекеттік қызметшілердің әдеп нормаларын сақтауын бақылау;

-қоғамдық бақылау мен азаматтық белсенділікті дамыту;

-цифрландыру арқылы адам факторын азайту.

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары анықталған жағдайда оларды дер кезінде тоқтату және кінәлі тұлғаларды жауапкершілікке тарту маңызды. Бұл бағытта құқық қорғау органдарының тиімді қызметі, тергеу және сот жүйесінің тәуелсіздігі үлкен рөл атқарады.

Сонымен қатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру және жастар арасында адалдық құндылықтарын насихаттау да аса маңызды.

Қорыта келе, сыбайлас жемқорлықпен күрес – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, оның себептері мен жағдайларын жою, сондай-ақ құқық бұзушылықтардың жолын кесу арқылы ғана әділ әрі тиімді мемлекеттік басқару жүйесін қалыптастыруға болады.