Ел болашағына жасалған сенімді қадам

Конституция – кез келген мемлекеттің тірегі, оның саяси бағдары мен құқықтық келбетін айқындайтын ең басты құжат. Ол – халықтың еркін білдіретін, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын, билік пен қоғам арасындағы өзара қатынасты реттейтін заңнамалық негіз. Қазақстан үшін Конституцияның маңызы айрықша. Себебі ол еліміздің тәуелсіздігін нығайтып қана қоймай, болашақ даму бағытын айқындайды.

2022 жылы бүкілхалықтық референдум арқылы Қазақстан Конституциясына елеулі өзгерістер енгізілді. Бұл – еліміздің жаңа тарихи кезеңге аяқ басқанын білдіретін маңызды оқиға. Халықтың тікелей қатысуымен қабылданған бұл реформалар «Жаңа Қазақстан» тұжырымдамасының нақты көрінісіне айналды деп ойлаймын. Себебі өзгерістердің барлығы қоғамдағы әділеттілікті нығайтуға, билік пен халық арасындағы байланысты күшейтуге бағытталды.

Бұрынғы басқару жүйесінде биліктің шамадан тыс бір орталыққа шоғырланғаны жасырын емес. Ал жаңа Конституция билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуге басымдық берді. Президенттің кейбір өкілеттіктерінің Парламент пен Үкіметке берілуі – заң шығару және атқарушы биліктің рөлін арттырып, демократиялық қағидаттарды күшейтті. Бұл – жауапты әрі ашық мемлекеттік басқаруға жасалған нақты қадам.

Маңызды өзгерістердің бірі – халықтың саяси үдерістерге қатысу мүмкіндігінің кеңеюі. Азаматтар енді сайлауға қатысушы ғана емес, жергілікті басқару ісіне ықпал ететін белсенді күшке айнала бастады. Мәслихаттардың рөлі күшейіп, сайлау жүйесінде баламалы пікірлерге жол ашылды. Мұның барлығы – азаматтық қоғамның дамуына серпін беретін оң өзгерістер.

Жаңа Конституцияда адам және оның құқықтары ең жоғары құндылық ретінде нақты белгіленді. Бұл – кез келген өркениетті мемлекеттің басты ұстанымы. Мемлекет енді өз шешімдерін қабылдауда ең алдымен азаматтың мүддесін басшылыққа алуы тиіс. Осы тұрғыда Адам құқықтары жөніндегі уәкіл институтының Конституциялық мәртебе алуы ерекше маңызға ие. Омбудсменнің тәуелсіздігі заң жүзінде бекітіліп, азаматтардың құқықтарын қорғаудың тиімді тетігі қалыптасты.

Сонымен қатар, Конституциялық соттың құрылуы құқықтық мемлекеттің нығаюына үлкен мүмкіндік берді. Бұрын Конституциялық кеңеске тек шектеулі субъектілер ғана жүгіне алса, енді қарапайым азаматтардың өзі өз құқықтарының Конституцияға сәйкестігін тікелей тексере алады. Бұл – заң үстемдігін қамтамасыз етудегі маңызды жаңалық.

Конституциялық реформалар мемлекеттік қызметтегі жауапкершілікті де арттырды. Президенттің жақын туыстарына жоғары лауазымды қызмет атқаруға тыйым салынуы – қоғамдағы әділеттілік пен теңдік қағидаларын нығайта түсетін шешім. Бұл халықтың билікке деген сенімін арттыруға бағытталған маңызды қадам деп есептеймін.

Саяси партияларды тіркеу талаптарының жеңілдетілуі де елдегі саяси плюрализмнің дамуына жол ашты. Қоғамда әртүрлі көзқарастардың еркін айтылуы – демократиялық дамудың басты шарттарының бірі. Осы өзгерістер арқылы Қазақстан біртіндеп ашық әрі бәсекелі саяси кеңістікке қадам басуда.

Жаңа Конституция әсіресе жастар үшін үлкен мүмкіндік деп ойлаймын. Ол жастардың білім алуына, еңбек етуіне, кәсіпкерлікпен айналысуына, өз ойын ашық айтуына құқықтық негіз қалыптастырады. Бүгінгі жастар – ертеңгі ел болашағы. Сондықтан олардың құқықтық сауаттылығын арттыру, Конституцияны құрметтеуге тәрбиелеу – баршамыздың ортақ міндетіміз.

Мектептер мен колледждерде Конституцияға арналған ашық сабақтар, пікірталастар мен тәрбие сағаттарының өткізілуі жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Заңды білетін, өз құқығын түсінетін жас ұрпақ қана әділетті қоғамның негізін қалайды.

Шолпан ДӘУЛЕНБАЕВА,