ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚБҰЗУШЫЛЫҚТАР: ЖАУАПКЕРШІЛІК ЖӘНЕ АЛДЫН АЛУ

Әкімшілік құқықбұзушылық – заңда белгіленген тәртіпке қайшы келетін, жеке тұлғаның немесе заңды тұлғаның кінәлі әрекеті не әрекетсіздігі. Мұндай құқықбұзушылық қылмысқа қарағанда қоғамға қауіптілігі төмен болғанымен, оның салдары қоғам үшін елеулі болуы мүмкін. Әкімшілік құқықбұзушылықтарға жол қозғалысы ережелерін бұзу, қоғамдық орындарда тәртіп сақтамау, санитариялық талаптарды орындамау, қоршаған ортаны ластау, сауда жасау тәртібін бұзу және басқа да заң талаптарын сақтамау жатады.

Әкімшілік құқықбұзушылық жасаған адам заңда көзделген жауапкершілікке тартылады. Әкімшілік жауапкершіліктің негізгі мақсаты – құқық бұзушыны жазалау ғана емес, сонымен бірге оның қайтадан құқықбұзушылық жасауына жол бермеу және басқа азаматтарға ескерту жасау. Әкімшілік жаза түрлеріне ескерту жасау, айыппұл салу, белгілі бір құқықтан айыру және заңда көзделген өзге де шаралар жатады. Жазаның нақты түрі құқықбұзушылықтың сипатына, оның ауырлығына және заңда белгіленген басқа да жағдайларға байланысты анықталады. Әкімшілік жауапкершіліктің маңызды қағидаларының бірі – заңдылық. Яғни ешкім заңда көрсетілмеген негіз бойынша жауапкершілікке тартылмауы тиіс. Сонымен қатар әрбір іс бойынша адамның кінәсі, құқықбұзушылықтың мән-жайлары және келтірілген зиян ескерілуі қажет. Құқықбұзушылықтардың пайда болуына түрлі фактор әсер етеді. Олардың қатарында құқықтық сауаттылықтың төмендігі, заң талаптарын білмеу немесе елемеу, қоғамдық тәртіпке немқұрайлы қарау, жауапсыздық және құқықтық мәдениеттің жеткіліксіз деңгейі бар.

Мысалы, жүргізушінің жол қозғалысы ережесін сақтамауы тек әкімшілік жазаға әкеліп қана қоймай, жол-көлік оқиғасына себеп болуы мүмкін. Сол сияқты қоғамдық орында тәртіп бұзу басқа азаматтардың тыныштығына кедергі келтіреді. Сондықтан әкімшілік құқықбұзушылықтарды ұсақ әрі маңызды емес әрекет ретінде қабылдауға болмайды. Әкімшілік құқықбұзушылықтардың алдын алу – құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті. Ең алдымен, азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру қажет. Мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында құқықтық білім беруге ерекше көңіл бөлінуі тиіс.

Сонымен қатар халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу, заң талаптарын бұзудың салдарын ашық көрсету және құқықтық ақпараттың қолжетімділігін қамтамасыз ету маңызды. Жол қауіпсіздігі, қоғамдық тәртіп, экологиялық талаптар және басқа да салаларда профилактикалық іс-шараларды тұрақты түрде өткізу құқықбұзушылықтардың азаюына ықпал етеді.

Отбасының да тәрбиелік рөлі ерекше. Баланың заңды құрметтеуі, өз құқықтары мен міндеттерін білуі ең алдымен отбасындағы тәрбиеге байланысты. Заңды сақтау әдеті ерте жастан қалыптасса, болашақта құқықбұзушылық жасау қаупі төмендейді.

Әкімшілік құқықбұзушылықтар – қоғамдағы құқықтық тәртіпке әсер ететін маңызды мәселелердің бірі. Оларға қолданылатын жауапкершілік азаматтарды заң талаптарын сақтауға ынталандырып, құқықбұзушылықтардың қайталануына жол бермеуге бағытталған. Құқықбұзушылықпен күресудің ең тиімді жолы – тек жаза қолдану емес, оның алдын алу. Ол үшін азаматтардың құқықтық мәдениетін көтеру, заңды құрметтеуге тәрбиелеу және құқықтық білімді кеңейту қажет. Әрбір азамат өз құқықтарымен қатар міндеттерін де жақсы білген жағдайда ғана қоғамда заңдылық пен тәртіпті нығайтуға мүмкіндік туады, әкімшілік құқықбұзушылықтардың алдын алу – қауіпсіз әрі құқықтық мемлекет құрудың маңызды шарттарының бірі.