ӨҢІРДІҢ КӨНЕ МҰРАСЫ

Көне заманнан жеткен бұл ескерткіш Қармақшы өңірінің тарихи кеңістігіндегі маңызды мұралардың бірі ретінде назар аударуға лайық. Оның бойындағы сәулеттік ерекшеліктер, құрылыс тәсілі және айналасындағы археологиялық белгілер өткен дәуірдің тыныс-тіршілігін тануға мүмкіндік береді. Баланды кесенесінің тарихын зерделеу – бір ғана сәулет нысанының шежіресін зерттеу емес. Бұл – сол дәуірде осы өңірді мекендеген халықтың тұрмыс-тіршілігін, мәдениетін, дүниетанымын, құрылыс өнерін және рухани құндылықтарын танудың бір жолы. Сыр бойы ежелден түрлі мәдениеттер тоғысқан аймақ болған. Ұлы өзеннің бойындағы қоныстар мен керуен жолдары арқылы адамдардың, тауарлардың, мәдени дәстүрлер мен өнер үлгілерінің қозғалысы жүріп отырған. Сондықтан Қармақшы жеріндегі әрбір археологиялық ескерткішті зерттеу өңір тарихының тұтас көрінісін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Баланды кесенесі де осындай тарихи сабақтастықты танытатын нысандар қатарында. Ескерткіштің бүгінгі сақталған қалпы уақыттың талай белесін бастан өткергенін аңғартады. Табиғи әсерлер мен уақыттың өтуі оның бастапқы келбетіне өзгеріс енгізгенімен, тарихи нысанның негізгі сипаты өткен кезеңнің сәулет өнері туралы маңызды мәлімет береді. Тарихи ескерткіштердің құндылығы тек олардың көне болуымен өлшенбейді. Олар – ұрпақ пен ұрпақты жалғайтын рухани көпір. Көне кесене қабырғаларына қараған бүгінгі ұрпақ сол дәуірдегі адамдардың өмірі мен мәдениеті туралы ой түйеді. Сондықтан мұндай нысандарды сақтау, зерттеу және кейінгі ұрпаққа жеткізу – ортақ міндет.

Баланды кесенесінің тарихи маңызын айқындауда музей қызметкерлерінің зерттеу жұмыстарының орны ерекше. Аудандық тарихи-өлкетану музейінің мамандары тарихи нысанды зерделеу мақсатында зерттеу жұмыстарын жүргізіп, ескерткіштің жағдайымен танысып, оның маңындағы тарихи-археологиялық белгілерге назар аударған. Зерттеу жұмыстары барысында нысанның тарихына қатысты мәліметтер жинақталып, тарихи-мәдени мұраны ғылыми тұрғыдан зерделеудің маңыздылығы айқындала түсті. Мұндай жұмыстардың басты мақсаты – өткеннен қалған әрбір деректі тіркеп, оны музей қорындағы құндылықтармен байланыстыра отырып, өлке тарихының толық картинасын жасау. Зерттеу жұмыстарының маңызды кезеңдерінің бірі – археологиялық қазбалар. Онда жер астында сақталған тарихи қабаттар мен заттай деректер анықталып, оларды ғылыми тұрғыдан зерттеуге мүмкіндік туды. Қазба жұмыстары кезінде табылған жәдігерлердің әрқайсысы – өткен дәуірден жеткен үнсіз куәгер. Қарапайым болып көрінген тұрмыстық бұйымның өзі белгілі бір кезеңдегі адамдардың күнделікті өмірі, кәсібі, қолөнері немесе мәдениеті туралы құнды мәлімет бере алады. Қазба барысында табылған тарихи заттардың музей қорына табысталуы – осы жұмыстардың ең маңызды нәтижелерінің бірі. Жәдігерлер музей қызметкерлерінің қабылдау және қор есебіне алу арқылы сақтауға алынып, олардың әрқайсысының тарихи маңызын анықтау бағытында зерттеу жүргізіледі. Музей қоры – халықтың тарихи жады сақталатын ерекше орын. Баланды кесенесінен табылған жәдігерлердің музей қорына алынуы арқылы олар ғылыми айналымға енгізіліп, келешек ұрпаққа сақталады. Болашақта бұл жәдігерлер көрмелерде көрсетіліп, ғылыми-зерттеу еңбектеріне арқау болып, өлке тарихын танытатын құнды дерек ретінде пайдаланылуы мүмкін. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған әрбір бұйымға жауапкершілікпен қарау – музей қызметкерлерінің басты міндетінің бірі. Өйткені бүгінгі таңда қолға алынған әрбір жәдігер ертеңгі күні тарихты зерттейтін мамандар үшін маңызды дереккөзге айналуы ықтимал. Баланды кесенесі – Қармақшы өңірінің өткенін танытатын тарихи нысан. Оны зерттеу арқылы біз тек бір ескерткіштің тарихын ғана емес, Сыр бойындағы көне мәдениеттің даму ерекшеліктерін де тереңірек түсінуге мүмкіндік аламыз. Тарихи ескерткіштер – өткеннің үнсіз шежіресі. Оларды қорғау мен сақтау, археологиялық зерттеу жұмыстарын жүйелі жүргізу, табылған жәдігерлерді музей қорына жинақтау – өлке тарихын келешек ұрпаққа жеткізудің сенімді жолы. Жергілікті тарихи-өлкетану музейінің осындай бағыттағы ізденістері ауданның тарихи-мәдени мұрасын түгендеуге, зерттеуге және насихаттауға өз үлесін қосып келеді. Баланды кесенесіне жүргізілген зерттеу мен археологиялық қазба жұмыстары да осы игі істің бір көрінісі. Бүгін музей қорында сақталған әрбір көне жәдігер – кешегі күннің куәсі, бүгінгі ұрпақтың қолындағы тарихи аманат. Сондықтан Баланды кесенесі сияқты құнды ескерткіштерді зерттеу, сақтау және насихаттау – тарихқа деген құрметтің белгісі. Өткенін білген ұрпақ қана болашағын бағамдай алады. Ал туған өлкенің әрбір тарихи нысанын сақтау – ел тарихын сақтау. Баланды кесенесі де Қармақшының көне тарихынан сыр шертетін, зерттеуді және ұлықтауды қажет ететін құнды мұра ретінде ұрпақ жадында сақтала бермек.