СОЛАҚАЙЛЫҚТЫҢ СЫРЫ НЕДЕ?

Ғалымдар ондаған жыл бойы «Неге кей адамдар солақай болып туады?» деген сұраққа жауап іздеп келеді. Бүгінде бірнеше ғылыми болжам болғанымен, нақты бір ғана жауап әлі табылған жоқ. Жер шарындағы адамдардың шамамен 10 пайызы – солақайлар. Яғни әрбір он адамның біреуі жазғанда, сурет салғанда немесе күнделікті істердің көбінде сол қолын пайдаланады. Бұл көрсеткіш мыңдаған жылдар бойы айтарлықтай өзгермеген. Демек, солақайлық – сирек кездесетін ерекшелік болғанымен, адамзатқа ежелден тән табиғи құбылыс.

Ғалымдардың көпшілігі солақайлықтың басты себебі генетикамен байланысты деп есептейді. Егер ата-ананың бірі немесе екеуі де солақай болса, баланың да солақай болып дүниеге келу ықтималдығы жоғарырақ болады. Бірақ бұл міндетті заңдылық емес. Солақай атаанадан оңқай бала тууы да, керісінше, оңқай ата-анадан солақай бала дүниеге келуі де жиі кездеседі. Сондықтан мамандар адамның қай қолды басым қолдануына бірнеше геннің және қоршаған ортаның әсері қатар ықпал етеді деген пікірде. Бұл құбылыстың сыры адам миының құрылысында жатыр. Ми екі жарты шардан тұрады және олардың әрқайсысы дененің қарама-қарсы бөлігін басқарады. Оңқай адамдарда сөйлеу, жазу және ұсақ қимылдарды басқару қызметі көбіне сол жақ ми жарты шарында шоғырланған. Ал солақай адамдарда бұл міндеттер кейде оң жақ жарты шарда немесе екі жарты шар арасында бірдей бөлінуі мүмкін. Дегенмен, барлық солақай адамның миы бірдей жұмыс істейді деуге болмайды. Әр адамның жүйке жүйесінің өзіндік ерекшелігі бар.

Бір қызығы, адам баласы дүниеге келген сәтте оның қай қолды басым қолданатыны бірден байқалмайды. Сәбилер алғашқы айларда екі қолын да бірдей пайдаланады. Мамандардың айтуынша, көп жағдайда басым қол 2-4 жас аралығында анық байқала бастайды, ал 5-6 жасқа келгенде толық қалыптасады. Сондықтан психологтар мен педагогтер баланы күштеп оң қолмен жазуға немесе тамақ ішуге үйретуге болмайтынын айтады. Мұндай әрекет баланың табиғи дамуына кері әсер етуі мүмкін. Бұрын көптеген елде солақайлықты кемшілік деп санаған. Балаларды мектепте міндетті түрде оң қолмен жазуға үйреткен, кейде тіпті жазалаған жағдайлар да болған. Алайда қазіргі ғылым мұндай көзқарастың қате екенін дәлелдеді. Солақайлық – ауру да, кемшілік те емес, адамның табиғи ерекшелігі ғана.

Кейбір зерттеулер солақай адамдардың шығармашылық қабілеті жоғары болуы мүмкін деген болжам айтады. Бұл олардың оң жақ ми жарты шарының белсендірек жұмыс істеуімен байланыстырылған. Алайда барлық солақай адам ерекше дарынды немесе барлық оңқай адам шығармашылыққа қабілетсіз деуге болмайды. Ғалымдардың пікірінше, адамның жетістігі ең алдымен еңбекке, білімге және өмірлік тәжірибесіне байланысты.

Тарихта солақай болған әйгілі тұлғалар аз емес. Ұлы суретші Леонардо да Винчи, суретші Пабло Пикассо, физик Альберт Эйнштейн, музыка әлемінің жұлдызы Пол Маккартни, теннисші Рафаэль Надаль сияқты көптеген танымал тұлғалардың солақай болғаны белгілі. Бұл олардың жетістігі солақайлықтың арқасында болды дегенді білдірмейді. Дегенмен, солақайлық адамның қабілетіне ешқандай кедергі келтірмейтінінің айқын дәлелі. Қазіргі әлем негізінен оңқай адамдарға ыңғайланып жасалған. Қайшы, есік тұтқалары, компьютер тінтуірі, оқу парталары, музыкалық аспаптар мен кейбір тұрмыстық құралдардың басым бөлігі оң қолмен қолдануға арналған. Сондықтан солақай адамдар күн сайын осындай ұсақ қолайсыздықтарға бейімделуге мәжбүр болады. Соған қарамастан олардың көпшілігі екі қолын да еркін пайдалануды үйреніп кетеді.

Ғалымдар тағы бір қызықты құбылысты байқаған: жануарлардың арасында да «солақайлық» кездеседі. Мысалы, шимпанзелердің, тотықұстардың, мысықтар мен иттердің кейбірі белгілі бір әрекеттерді орындағанда бір табанын немесе аяғын жиірек қолданады. Бұл құбылыс қолды таңдау тек адамға ғана тән емес екенін көрсетеді. Жыл сайын 13 тамызда әлемде «Халықаралық солақайлар күні» аталып өтеді. Бұл күннің мақсаты – солақай адамдардың ерекшелігіне назар аудару және олардың күнделікті өмірдегі қолайсыздықтарын азайтуға қоғамның назарын аудару. Бүгінде көптеген компания солақайларға арналған арнайы қайшы, компьютер тінтуірі, ас үй құралдары және басқа да бұйымдар шығарады. Ғылым әлі күнге дейін солақайлықтың нақты себебін толық ашқан жоқ. Алайда бір нәрсе анық: адамның қай қолды басым қолдануы оның ақыл-ойын, қабілетін немесе болашағын анықтамайды.

Бұл – табиғаттың адамды әртүрлі етіп жаратқан сан алуан ерекшеліктерінің бірі ғана. Мүмкін, келесі жолы сол қолымен жазып отырған адамды көргенде, оны өзгеше деп емес, табиғаттың ғылым әлі толық шешіп үлгермеген қызықты жұмбақтарының бірі ретінде қабылдарсыз. Өйткені адамзаттың ең ұлы жаңалықтарының кейбірі дәл сондай «өзгеше» адамдардың қолынан туған.