БІР ҚАДАМНАН БАСТАЛАТЫН ДЕНСАУЛЫҚ: ЖАЯУ ЖҮРУДІҢ ҒЫЛЫМ ДӘЛЕЛДЕГЕН ПАЙДАСЫ

Жаяу серуендеудің пайдасы бірнеше айдан кейін ғана байқалады деп ойлайтындар көп. Алайда ғалымдардың айтуынша, небәрі 20-30 минуттық белсенді жүрудің өзі ағзада бірқатар оң өзгерістерді бастайды. Жүрек соғысы бірқалыпты жиілеп, қан айналымы жақсарады, өкпе көбірек оттегі қабылдайды. Бұлшықеттер жұмысқа қосылып, зат алмасу жылдамдайды. Ең қызығы – серуен аяқталғаннан кейін де ағза біраз уақыт бойы энергияны қарқынды жұмсауын жалғастырады. Сондықтан жаяу жүруді ең қарапайым әрі табиғи дене белсенділігі деп бекер айтпайды.

Егер жаяу жүруді дәрі ретінде қолдансақ, ол әлемдегі ең танымал әрі ең арзан «дәріге» айналар еді. Себебі оның пайдасы жүздеген ғылыми зерттеулермен дәлелденген. Көпшілік жаяу жүру тек аяқ бұлшықеттерін шынықтырады деп ойлайды. Алайда шын мәнінде әрбір қадам бүкіл ағзаның жұмысын жақсартады. Адам жүрген кезде жүрек жиірек соғып, қан айналымы белсендіріледі. Қан тамырлары оттегіні барлық мүшеге тиімді жеткізеді, ал ми жасушалары көбірек қоректік заттар алады. Соның арқасында адам өзін сергек сезініп, жұмысқа деген ынтасы артады.

Британдық дәрігер Томас Фриденнің кең тараған мынадай сөзі бар: «Егер жаттығудың пайдасын дәрі түрінде жасап шығаруға болатын болса, ол әлемдегі ең көп тағайындалатын дәріге айналар еді». Бұл пікірдің астарында үлкен мән жатыр. Себебі көптеген созылмалы аурудың алдын алуда қымбат емнен бұрын тұрақты қозғалыс әлдеқайда тиімді екені дәлелденген. Ғалымдардың айтуынша, күн сайынғы белсенді серуен жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін едәуір төмендетеді. Тұрақты қозғалыс қан қысымын қалыпқа келтіріп, холестерин деңгейін реттеуге көмектеседі. Сондықтан дәрігерлер жүрек сырқатының алдын алудың ең қарапайым жолдарының бірі ретінде жаяу жүруді ұсынады.

Жаяу жүрудің тағы бір таңғаларлық қасиеті – оның ми қызметіне әсері. Бір қызығы, әлемдегі көптеген жазушы, ғалым және өнертапқыш жаңа идеяларын дәл серуендеп жүрген кезде тапқан. Мұның ғылыми негізі де бар. Қозғалыс кезінде миға баратын қан мөлшері артып, ойлау қабілеті белсенді жұмыс істейді. Кейбір зерттеулер серуендеу шығармашылық ойлауды бірнеше ондаған пайызға дейін арттыруы мүмкін екенін көрсеткен.

Психологтар да жаяу жүрудің адам көңіл күйіне ерекше ықпал ететінін айтады. Серуен кезінде ағзада эндорфин мен серотонин сияқты «бақыт гормондары» бөлінеді. Сондықтан күйзеліс, мазасыздық немесе шаршау сезімі азаяды. Көп адам ауыр күннен кейін аз ғана уақыт серуендеген соң өзін әлдеқайда жеңіл сезінетінін байқайды. Бұл – жай ғана әсер емес, ғылыми тұрғыдан дәлелденген құбылыс.

Артық салмақтан арылғысы келетіндер үшін де жаяу жүру – тиімді көмекші. Орташа жылдамдықпен бір сағат жүру адамның салмағына байланысты шамамен 200-350 килокалория жұмсауға мүмкіндік береді. Әрине, бұл бір күнде ғажайып нәтиже бермейді. Бірақ күн сайын қайталанатын қарапайым әдет бірнеше айдан кейін айтарлықтай өзгеріс әкеледі.

Қазіргі таңда адамдардың көбі компьютер алдында немесе көлікте ұзақ уақыт өткізеді. Мұндай өмір салты омыртқа, буын және бұлшықеттерге кері әсер етеді. Ал тұрақты серуендеу бұлшықеттерді нығайтып, дене қалпын түзетуге, буындардың икемділігін сақтауға көмектеседі. Әсіресе егде жастағы адамдар үшін құлап қалу қаупін азайтып, тепе-теңдікті жақсартуда жаяу жүрудің маңызы зор.

Бір қызығы, күн сайын жаяу жүретін адамдардың ұйқысы да сапалы болады. Кешкі уақытта таза ауада серуендеу ағзаның табиғи биологиялық ырғағын қалыпқа келтіріп, тезірек ұйықтауға және терең ұйқыға кетуге ықпал етеді. Ал сапалы ұйқы – жақсы денсаулықтың басты шарттарының бірі.

Кейбіреулер күніне міндетті түрде 10 мың қадам жүру керек деп есептейді. Бірақ бұл көрсеткіштің өзі ғылыми талап ретінде емес, өткен ғасырдағы жарнамалық науқаннан шыққан деген дерек бар. Бүгінде мамандар ең бастысы – қозғалысты көбейту екенін айтады. Егер бұрын күніне 2-3 мың қадам ғана жүрсеңіз, оны біртіндеп 5-7 мыңға жеткізудің өзі денсаулыққа айтарлықтай пайда әкеледі. Яғни маңыздысы – нақты сан емес, тұрақты әдет.

Тағы бір қызықты дерек: табиғат аясында серуендеу қаланың қарбалас көшелерінде жүруден де пайдалырақ болуы мүмкін. Жасыл желек арасында жүрген адамның қан қысымы төмендеп, жүйке жүйесі тынышталып, зейіні жақсаратыны көптеген зерттеуде байқалған. Сондықтан мүмкіндік болса, саябақта, өзен жағасында немесе ағаш көп өсетін жерлерде серуендеуге тырысқан жөн.

Денсаулықты жақсарту үшін кейде үлкен өзгеріс жасаудың қажеті жоқ. Лифтінің орнына баспалдақпен көтерілу, дүкенге жаяу бару, кешкі уақытта 20-30 минут серуендеу сияқты қарапайым әрекеттердің өзі уақыт өте келе үлкен нәтижеге жеткізеді.

Өмір қарқыны қанша жылдамдағанымен, адам ағзасы қозғалысты қажет етеді. Күн сайын жасалған әрбір қадам жүрекке күш, миға сергектік, көңілге тыныштық сыйлайды. Сондықтан денсаулыққа апарар ең қысқа жол кейде алыс емес – ол дәл өз үйіңіздің табалдырығынан басталатын қарапайым жаяу серуен болуы мүмкін. Жапонияның Окинава аралы, Италиядағы Сардиния аралы және Грекияның Икария аралы – әлемдегі ұзақ өмір сүретін адамдар мекендейтін өңірлердің қатарында. Ғалымдар олардың өмір салтын зерттегенде ортақ бір ерекшелікті байқаған: бұл аймақ тұрғындары арнайы спортпен тұрақты айналыспаса да, күнделікті өмірде көп қозғалады. Олар дүкенге, көрші ауылға немесе бақшаға көбіне жаяу барады. Яғни ұзақ өмір сүрудің құпияларының бірі – күнделікті табиғи қозғалыс. Қазіргі смартфондардың көпшілігінде қадам санайтын бағдарлама бар. Мамандар оны міндетті түрде 10 мың қадамға жету үшін емес, өз белсенділігіңізді бақылау құралы ретінде пайдалануға кеңес береді. Бірнеше күн қатарынан көр­сеткішті бақылаған адам қозғалысының азайғанын байқап, оны саналы түрде көбейтуге тырысады. Кейде адамның денсаулығына әсер ететін ең үлкен өзгеріс дәл осындай қарапайым әдеттен басталады. Адам өмір бойы орта есеппен 120- 180 мың шақырымға дейін жаяу жүреді деген есеп бар. Бұл Жер шарын экватор бойымен шамамен 3-4 рет айналып шығуға тең қашықтық. Демек, күн сайын жасаған әрбір қадамымыз өміріміздің үлкен жолын құрайды. Денсаулықты өзгертетін үлкен шешімдер әрдайым күрделі бола бермейді. Кейде ең дұрыс таңдау – көліктің орнына жаяу жүру, лифтінің орнына баспалдақты пайдалану немесе кешкі уақытта таза ауада жарты сағат серуендеу ғана. Адам денсаулығы мыңдаған қадамнан емес, дәл бүгін жасалған алғашқы қадамнан басталады. Сондықтан ертеңді күтпей-ақ, дәл қазір сыртқа шығып, денсаулыққа қарай алғашқы қадамыңызды жасаңыз. Сапалы өмірге бастар жол алыстан ізделмейді. Ол күн сайынғы қарапайым әдеттерден, саналы таңдаудан және үздіксіз қозғалыстан басталады. Ендеше, денсаулығыңыз үшін алғашқы қадамды дәл бүгін жасаңыз.